Dlaczego jedni młodzi piłkarze robią wielkie kariery, a inni znikają?

Na boisku spotykają się dwaj czternastolatkowie. Jeden jest szybki, silny i wyższy od większości kolegów. W każdym meczu wygrywa pojedynki, strzela gole i przyciąga uwagę skautów. Drugi jest drobniejszy. Potrafi dobrze przyjąć piłkę, dostrzega podania, których inni nie widzą, ale kiedy dochodzi do fizycznej walki z obrońcą, często przegrywa.

Kogo wybierze trener? W wielu przypadkach postawi na pierwszego zawodnika. Nic dziwnego. Potrzebuje przecież piłkarzy, którzy pomogą drużynie wygrywać. Mało kto zastanawia się wtedy, jak obaj chłopcy będą wyglądać za pięć lat.

A właśnie tutaj zaczyna się jeden z największych problemów szkolenia piłkarskiego.

Świetny junior nie zawsze zostaje dobrym seniorem. Zawodnik, który w wieku piętnastu lat uchodzi za przyszłą gwiazdę, kilka lat później może mieć trudności ze znalezieniem klubu. Tymczasem ktoś, kogo wcześniej skreślono z powodu niewielkiego wzrostu albo słabszych warunków fizycznych, potrafi z czasem wyprzedzić dawnych kolegów.

Historie takich zawodników są znane od dawna. Dzisiaj wiemy jednak znacznie więcej o tym, dlaczego rozwój piłkarskiego talentu bywa tak nieprzewidywalny.

Jak wcześnie kluby zaczynają sprawdzać obiecujących zawodników w starszym otoczeniu, pokazuje przypadek Juliana Onyszki. W listopadzie 2026 roku czternastoletni bramkarz otrzymał szansę treningu z pierwszą drużyną Legii Warszawa. Sam udział w takich zajęciach nie gwarantuje oczywiście seniorskiej kariery, ale daje młodemu piłkarzowi możliwość zetknięcia się z wymaganiami profesjonalnego futbolu.

Akademia to dopiero początek. Liczby nie pozostawiają złudzeń

Kiedy młody piłkarz trafia do akademii profesjonalnego klubu, jego otoczenie często traktuje to jak pierwszy poważny krok do wielkiej kariery. W rodzinie pojawiają się nadzieje, trenerzy mówią o potencjale, a sam zawodnik zaczyna wyobrażać sobie debiut przed tysiącami kibiców.

Problem polega na tym, że pomiędzy akademią a dorosłym futbolem jest ogromna różnica.

W 2024 roku opublikowano wyniki badania, w którym przeanalizowano kariery 198 młodych zawodników z akademii dwóch profesjonalnych klubów z Madrytu. Piłkarze mieli podczas początkowych ocen od około 13 do 18 lat. Naukowcy sprawdzili ich dalsze losy po upływie mniej więcej dekady.

Tylko 12 z 198 zawodników dotarło do pełnoetatowego profesjonalnego futbolu. Siedmiu wystąpiło na najwyższym szczeblu rozgrywek w Hiszpanii.

To zaledwie 6,1 procent badanej grupy w pierwszym przypadku i około 3,5 procent w drugim.

Nie oznacza to, że dokładnie takie same proporcje występują w każdej akademii na świecie. Badanie dotyczyło określonej grupy w konkretnym systemie szkolenia. Pokazuje jednak skalę trudności.

Podobne wnioski przyniosła wcześniejsza, dwunastoletnia obserwacja 537 młodych zawodników jednej profesjonalnej akademii. Profesjonalny kontrakt w badanym klubie podpisało 53 z nich, czyli około 10 procent.

W dodatku wśród piłkarzy, którzy osiągnęli ten cel, większość została przyjęta do akademii dopiero w wieku dwunastu lat lub później.

To interesujący szczegół, bo podważa popularne przekonanie, że im wcześniej dziecko trafi do wielkiego klubu, tym większe ma szanse na karierę.

Sama obecność w akademii daje dostęp do dobrych trenerów, infrastruktury i regularnej rywalizacji. Nie zapewnia jednak kontraktu, a już na pewno nie gwarantuje miejsca w pierwszej drużynie.

Zresztą podpisanie profesjonalnej umowy też nie rozwiązuje wszystkiego. Można mieć kontrakt i przez cały sezon nie zagrać ani jednego spotkania w lidze.

Urodzony w styczniu czy w grudniu? To potrafi mieć znaczenie

Wyobraźmy sobie drużynę złożoną z zawodników urodzonych w tym samym roku. Jeden przyszedł na świat 3 stycznia, drugi 20 grudnia. Obaj występują w tej samej kategorii wiekowej.

W praktyce starszy chłopiec ma nad młodszym niemal roczną przewagę rozwojową. U dorosłych piłkarzy taka różnica wieku zwykle nie ma większego znaczenia. W okresie intensywnego dojrzewania może być jednak bardzo istotna.

Starszy zawodnik bywa silniejszy, szybszy i lepiej rozwinięty fizycznie. Łatwiej wygrywa pojedynki z rówieśnikami, a dobre występy przyciągają uwagę trenerów.

W nauce zjawisko to określa się jako efekt względnego wieku, czyli relative age effect. Nie jest to jedynie teoretyczne przypuszczenie.

W metaanalizie opublikowanej w 2023 roku badacze przeanalizowali 90 artykułów naukowych obejmujących łącznie 563 niezależne próby badawcze. Wyniki potwierdziły, że w piłce młodzieżowej zawodnicy urodzeni wcześniej w roku kwalifikacyjnym bywają nadreprezentowani, szczególnie w okresie dorastania.

Oczywiście nie każdy styczniowy piłkarz jest silniejszy od grudniowego. Tempo dojrzewania bardzo się różni, a data urodzenia nie przesądza o talencie.

Problem pojawia się wtedy, kiedy chwilowa przewaga fizyczna zostaje uznana za dowód większego potencjału piłkarskiego.

Trener wybiera zawodnika, który dziś jest szybszy i wygrywa pojedynki. Dzięki temu chłopiec trafia do lepszej drużyny, ma lepszych trenerów i częściej bierze udział w wymagających meczach. Jego przewaga może się więc dodatkowo powiększać.

Drugi zawodnik nie dostaje podobnych możliwości. Kilka lat później różnice fizyczne mogą się wyrównać. Tyle że ten, który został odrzucony, być może już dawno przestał grać na wysokim poziomie.

Piętnastolatek może wyglądać jak dorosły piłkarz. I właśnie to bywa pułapką

W szkoleniu młodzieży znaczenie ma nie tylko data urodzenia, lecz także tempo biologicznego dojrzewania.

Dwóch zawodników w wieku piętnastu lat może mieć zupełnie inne warunki fizyczne. Jeden przechodzi już przez końcową fazę intensywnego wzrostu, drugi dopiero zaczyna rosnąć.

Jeśli obaj grają w jednej lidze, dojrzalszy fizycznie piłkarz może imponować szybkością, siłą i wytrzymałością. Nie znaczy to jednak, że będzie lepszy również po dwudziestce.

Trenerzy próbują sobie z tym radzić na różne sposoby. Jednym z nich jest bio-banding, czyli dobieranie zawodników do części treningów lub spotkań na podstawie stopnia rozwoju biologicznego, a nie wyłącznie wieku kalendarzowego. Pomysł jest ciekawy.

W takim środowisku wcześniej dojrzewający zawodnik nie może polegać tylko na przewadze fizycznej nad mniejszymi kolegami. Musi bardziej wykorzystywać technikę, ustawienie i podejmowanie decyzji.

Z kolei później dojrzewający chłopiec dostaje szansę rywalizacji z zawodnikami o bardziej zbliżonych warunkach.

UEFA uwzględnia zagadnienia dojrzewania biologicznego i bio-bandingu w materiałach szkoleniowych dla trenerów przygotowania fizycznego. Nie jest to cudowna metoda, która automatycznie rozwiązuje problemy selekcji, ale pomaga spojrzeć na rozwój młodego piłkarza z szerszej perspektywy.

W końcu klub nie szkoli zawodnika po to, żeby był najlepszym piętnastolatkiem w swojej okolicy. Chodzi o to, jakim piłkarzem może zostać w dorosłym futbolu. To dwie zupełnie różne rzeczy.

Technika, która działała w juniorach, nie zawsze wystarczy w seniorach

Nie każdy problem młodego zawodnika wynika z warunków fizycznych. Zdarza się, że piłkarz wyróżnia się na tle rówieśników znakomitą techniką. Potrafi przedryblować kilku przeciwników, regularnie strzela gole i praktycznie sam rozstrzyga spotkania.

W akademii wszystko jest podporządkowane jego umiejętnościom. Dostaje piłkę w każdej akcji, trener pozwala mu podejmować ryzyko, a koledzy wiedzą, że warto szukać go podaniem. Później trafia na trening pierwszej drużyny.

Naprzeciwko stoją obrońcy, którzy mają za sobą kilkaset meczów ligowych. Są silniejsi, lepiej ustawieni i doskonale wiedzą, jak ograniczyć przestrzeń napastnikowi. Nie dają mu czasu na trzy dodatkowe kontakty z piłką.

Nagle okazuje się, że drybling, który wystarczał w juniorach, przestał być tak skuteczny.

W dorosłym futbolu trzeba szybciej podejmować decyzje. Czasem najlepszym rozwiązaniem jest zwykłe podanie do najbliższego kolegi, zamiast próby minięcia kolejnych trzech zawodników.

Młody piłkarz musi nauczyć się funkcjonować w bardziej wymagającym zespole. To często oznacza zmianę roli.

Napastnik, który w juniorach regularnie zdobywał po dwadzieścia bramek w sezonie, może zostać przesunięty na skrzydło. Ofensywny pomocnik zaczyna grać głębiej, bo trener docenia jego przegląd pola, ale oczekuje większego zaangażowania w odbiór piłki.

Takie zmiany mogą pomóc zawodnikowi w rozwoju. Nie każdy jednak potrafi szybko się do nich dostosować.

Warto też pamiętać, że piłka młodzieżowa i seniorska różnią się pod względem taktycznym. Dobrze zorganizowany zespół potrafi ograniczyć zawodnika, który na niższym poziomie dominował dzięki samym indywidualnym umiejętnościom.

Dlatego trenerzy akademii nie powinni patrzeć wyłącznie na liczbę zdobytych bramek.

Czasami znacznie ciekawszy jest pomocnik, który rzadko strzela, ale potrafi utrzymać piłkę pod presją i szybko znaleźć kolegę ustawionego między liniami przeciwnika.

Najtrudniejszy etap? Przejście z juniorów do pierwszej drużyny

Dla wielu młodych zawodników największym wyzwaniem nie jest dostanie się do akademii, lecz opuszczenie jej.

W wieku osiemnastu lub dziewiętnastu lat piłkarz może być jednym z najlepszych zawodników zespołu młodzieżowego. Trenuje regularnie, dobrze zna system gry i cieszy się zaufaniem swojego szkoleniowca.

Tylko co dalej?

Pierwsza drużyna ma już podstawową jedenastkę, rezerwowych oraz zawodników sprowadzonych za duże pieniądze. Trener jest rozliczany z wyników. Jeśli zespół walczy o utrzymanie albo awans, nie zawsze będzie chciał ryzykować wystawienie niedoświadczonego juniora.

Z punktu widzenia młodego zawodnika powstaje trudna sytuacja.

Jest już zbyt dobry na część spotkań młodzieżowych, ale w seniorach brakuje mu doświadczenia. Żeby je zdobyć, musi grać. Żeby grać, często potrzebuje właśnie doświadczenia.

Nie wszystkie kluby potrafią znaleźć dobre rozwiązanie tego problemu.

Jedną z możliwości jest wypożyczenie do zespołu z niższej ligi. Tam młody piłkarz może regularnie występować przeciwko dorosłym zawodnikom, poznawać inny styl gry i uczyć się funkcjonowania poza macierzystym klubem.

Ale wypożyczenie nie zawsze kończy się sukcesem.

Jeżeli trener nowej drużyny nie widzi dla zawodnika miejsca w składzie, piłkarz może stracić pół roku na ławce rezerwowych. Zamiast zdobywać doświadczenie, tylko ogląda mecze.

Dlatego ważniejsze od samego faktu wypożyczenia jest to, czy młody zawodnik ma realną szansę na regularne występy.

Samo trenowanie z pierwszą drużyną dużego klubu może być cennym doświadczeniem, ale nie zastąpi całkowicie rywalizacji meczowej.

Martin Ødegaard. Gdy wielki talent potrzebuje czasu

Historia Martina Ødegaarda dobrze pokazuje, jak łatwo ocenić młodego zawodnika zbyt wcześnie.

Norweg był jeszcze nastolatkiem, kiedy zaczęły interesować się nim największe europejskie kluby. W styczniu 2015 roku, mając zaledwie szesnaście lat, trafił do Realu Madryt.

Oczekiwania były ogromne. Młody pomocnik miał znakomitą technikę, świetnie panował nad piłką i już w bardzo młodym wieku występował w seniorskiej piłce.

Tyle że droga do podstawowego składu Realu okazała się znacznie trudniejsza.

Ødegaard występował w drugiej drużynie i przechodził przez kolejne wypożyczenia. Grał między innymi w holenderskich Heerenveen i Vitesse oraz w Realu Sociedad.

Nie była to kariera, jaką kibice zwykle wyobrażają sobie po transferze nastoletniego talentu do jednego z największych klubów na świecie.

Przez kilka lat Norweg musiał zbierać doświadczenie poza Madrytem, zmieniać otoczenie i udowadniać swoją wartość kolejnym trenerom. Przełomem okazała się przeprowadzka do Arsenalu.

Najpierw trafił do Londynu na wypożyczenie w styczniu 2021 roku, a latem tego samego roku został wykupiony przez angielski klub. Z czasem stał się jednym z liderów zespołu i otrzymał opaskę kapitana.

Łatwo byłoby powiedzieć, że po prostu „w końcu pokazał talent”. To jednak zbyt duże uproszczenie.

Ødegaard przez lata rozwijał się w różnych ligach, zyskiwał doświadczenie i stopniowo przystosowywał do dorosłej piłki. Jego historia pokazuje, że nawet wyjątkowo zdolny nastolatek może potrzebować kilku sezonów, zanim znajdzie środowisko, w którym w pełni wykorzysta swoje umiejętności.

Nie każdy ma oczywiście szansę na taką drogę. Real Madryt, Arsenal i regularne wypożyczenia do silnych europejskich lig to możliwości niedostępne dla większości młodych zawodników.

Właśnie dlatego decyzje podejmowane przez kluby na wczesnym etapie kariery mają tak duże znaczenie.

Jamie Vardy. Kiedy skreślenie nie oznacza końca kariery

Zupełnie inaczej wyglądała droga Jamiego Vardy’ego. Angielski napastnik jako szesnastolatek został zwolniony z akademii Sheffield Wednesday. Dla wielu młodych piłkarzy taki moment oznacza koniec marzeń o zawodowym futbolu.

Vardy nie trafił jednak do innej wielkiej akademii. Zaczął grać na znacznie niższym poziomie.

Występował w Stocksbridge Park Steels, później w Halifax Town i Fleetwood Town. Zanim otrzymał szansę w profesjonalnej piłce, spędził kilka lat w rozgrywkach dalekich od blasku Premier League.

W 2012 roku, mając 25 lat, przeszedł z Fleetwood do Leicester City. Klub zapłacił za niego około miliona funtów, co było wówczas rekordową kwotą za zawodnika sprowadzonego z angielskiej piłki pozaligowej.

Pierwszy sezon w Leicester nie był szczególnie udany. Vardy miał problemy z przystosowaniem się do wyższego poziomu rozgrywek i zdobył tylko kilka bramek. Później wszystko zaczęło się zmieniać.

W sezonie 2015/16 Vardy był jednym z najważniejszych zawodników Leicester, które sensacyjnie zdobyło mistrzostwo Anglii. Napastnik ustanowił też rekord Premier League, strzelając gole w jedenastu kolejnych spotkaniach.

To wyjątkowa historia, ale warto właściwie ją zrozumieć. Nie dowodzi, że każdy zawodnik odrzucony z akademii może zostać mistrzem Anglii, jeśli tylko będzie wystarczająco mocno pracował. Na sukces Vardy’ego złożyło się wiele okoliczności: rozwój umiejętności, środowisko klubowe, kolejne szanse oraz dopasowanie do stylu gry drużyny.

Pokazuje natomiast, że decyzja podjęta wobec szesnastolatka nie musi ostatecznie definiować jego sportowych możliwości.

Skaut, który oceniał Vardy’ego w młodości, nie miał szans zobaczyć zawodnika, jakim ten stanie się kilkanaście lat później.

Kontuzje mogą zabrać zawodnikowi najważniejsze miesiące

W rozmowach o niespełnionych talentach często powraca stwierdzenie, że piłkarz nie wykorzystał swoich możliwości.

Czasami rzeczywiście można wskazać błędne decyzje, słabe przygotowanie albo problemy z dostosowaniem się do profesjonalnego sportu. Ale wiele młodych karier zostaje zakłóconych przez sprawy, na które sam zawodnik ma ograniczony wpływ. Jedną z nich są kontuzje.

Wyobraźmy sobie osiemnastolatka, który właśnie zaczyna trenować z pierwszym zespołem. Dobrze wypada w sparingach, trener planuje dać mu szansę w lidze, a klub rozważa podpisanie nowej umowy.

Podczas treningu dochodzi do poważnego urazu kolana. Piłkarz wypada na wiele miesięcy. W tym czasie drużyna sprowadza nowego zawodnika, trener zmienia koncepcję gry, a rywale do miejsca w składzie zbierają kolejne minuty.

Po zakończeniu rehabilitacji młody piłkarz musi nie tylko odzyskać sprawność. Musi ponownie wywalczyć pozycję, którą jeszcze niedawno miał niemal na wyciągnięcie ręki.

To jeden z powodów, dla których medycyna sportowa i rozsądne planowanie obciążeń są tak ważne w akademiach.

Organizm młodego zawodnika nadal się rozwija. W okresach intensywnego wzrostu zmieniają się proporcje ciała, siła mięśniowa i sposób poruszania. Trenerzy muszą odpowiednio dostosowywać trening do tych zmian.

Nie wszystkie kontuzje da się przewidzieć ani im zapobiec. Jednak dobre monitorowanie obciążeń, regeneracja i właściwie prowadzona rehabilitacja mogą ograniczać część zagrożeń.

Warto również pamiętać o drugiej stronie problemu. Poważny uraz to dla młodego piłkarza nie tylko przerwa od sportu. To często utrata codziennej rutyny, kontaktu z drużyną i poczucia, że jego kariera rozwija się we właściwym kierunku.

Kiedy cały świat młodego człowieka kręci się wokół piłki

Przyszła gwiazda może być traktowana w swoim otoczeniu inaczej niż rówieśnicy. Jako dziecko słyszy, że ma wyjątkowy talent. W wieku czternastu lat zaczyna trenować kilka razy w tygodniu, jeździć na turnieje i podporządkowywać kalendarz rozgrywkom. W wieku szesnastu lat jego znajomi chodzą na spotkania po szkole, a on kolejny weekend spędza w autobusie jadącym na mecz. Piłka stopniowo zajmuje coraz większą część życia.

Samo w sobie nie musi być niczym złym. Wielu zawodników czerpie z takiej codzienności ogromną satysfakcję, a akademia może zapewniać przyjaźnie, rozwój i poczucie stabilności. Trudności pojawiają się wtedy, gdy młody człowiek zaczyna oceniać swoją wartość niemal wyłącznie przez wyniki sportowe.

Jeśli przez lata był „tym utalentowanym piłkarzem”, utrata miejsca w akademii może oznaczać znacznie więcej niż konieczność zmiany klubu. Nagle znika część tożsamości, wokół której budował codzienność.

W badaniu opublikowanym w 2022 roku naukowcy przeprowadzili szczegółowe wywiady z czterema byłymi zawodnikami profesjonalnych akademii, którzy zostali z nich zwolnieni po zakończeniu etapu szkolenia.

Uczestnicy opisywali trudności psychologiczne związane z decyzją klubu i późniejszym szukaniem nowej drogi. Wskazywali także na znaczenie wsparcia otrzymanego po odejściu z akademii.

To niewielkie badanie jakościowe. Nie można na jego podstawie zakładać, że wszyscy młodzi piłkarze przeżywają zwolnienie w podobny sposób.

Pokazuje jednak problem, którego nie widać w statystykach meczowych. Dla kibica zawodnik może być po prostu kolejnym nazwiskiem skreślonym z listy akademii. Dla samego chłopaka to czasami koniec planu, któremu podporządkował sporą część dzieciństwa.

Rodzice mogą pomóc. Mogą też niechcący zwiększać presję

W rozwoju młodych piłkarzy ogromną rolę odgrywa najbliższe otoczenie. Rodzice organizują dojazdy na treningi, finansują sprzęt, pomagają godzić szkołę ze sportem i wspierają dziecko po słabszych występach.

Bez takiego zaangażowania wielu młodych zawodników miałoby znacznie trudniejszą drogę do profesjonalnego futbolu.

Problemy zaczynają się wtedy, gdy ambicje rodziców przestają być oddzielone od ambicji samego piłkarza.

Trudno dobrze się rozwijać, jeśli po każdym meczu pierwszym pytaniem nie jest „jak się grało?”, lecz „dlaczego trener zdjął cię w przerwie?” albo „czemu nie strzeliłeś gola?”.

Młody człowiek powinien uczyć się odpowiedzialności za własny rozwój, ale nie musi przy tym żyć w przekonaniu, że każdy błąd przybliża go do końca kariery. Ważna jest też szkoła.

W profesjonalnych akademiach coraz częściej mówi się o potrzebie równoległego rozwoju sportowego i edukacyjnego. Zawodnik nie powinien mieć poczucia, że jeśli nie zostanie piłkarzem, pozostanie mu tylko szukanie przypadkowej pracy.

Premier League opisuje w swoich materiałach programy wspierające młodych zawodników, którzy opuszczają akademie. Obejmują one między innymi doradztwo edukacyjne, zawodowe i pomoc w przystosowaniu się do życia poza profesjonalnym sportem.

Takie podejście ma sens również z czysto piłkarskiego punktu widzenia. Zawodnik, który nie traktuje każdego występu jako jedynej szansy na sensowną przyszłość, może łatwiej radzić sobie z niepowodzeniami.

Oczywiście dobra atmosfera nie zastąpi talentu i odpowiedniego treningu. Może jednak stworzyć warunki, w których młody człowiek będzie miał szansę ten talent rozwijać.

Czy trener naprawdę potrafi przewidzieć wielką karierę?

To chyba najbardziej niewygodne pytanie dla ludzi zajmujących się szkoleniem.

Skaut potrafi ocenić technikę, trener zna wyniki testów motorycznych, a analityk może przejrzeć setki danych dotyczących zawodnika. Wszystkie te informacje są przydatne.

Ale żadna nie daje pewności.

Wspomniane wcześniej badanie młodych piłkarzy z hiszpańskich akademii wykazało, że zawodnicy, którzy później osiągnęli status profesjonalistów, wyróżniali się między innymi pewnością siebie, umiejętnością przyjęcia piłki i prowadzeniem jej w przód. Znaczenie miała również ogólna ocena techniczna dokonana przez trenerów.

To wartościowe wskazówki. Nie należy jednak traktować ich jako gotowego przepisu na wyszukiwanie przyszłych gwiazd.

Pewność siebie może rozwijać się wraz z doświadczeniem. Zawodnik, który dziś popełnia błędy pod presją, może nauczyć się lepiej reagować na trudne sytuacje. Inny, przyzwyczajony do dominowania w swojej kategorii wiekowej, może mieć problemy dopiero wtedy, gdy trafi na silniejszych rywali.

Badacze analizujący rozwój talentów podkreślają, że selekcja i szkolenie powinny być traktowane jako proces, a nie jednorazowa decyzja.

W praktyce oznacza to konieczność regularnego aktualizowania ocen. Jeśli trzynastolatek nie został wybrany do akademii, nie powinniśmy automatycznie zakładać, że nie ma potencjału na profesjonalną karierę. Podobnie wysoka ocena siedemnastolatka nie gwarantuje, że poradzi sobie w seniorach.

Tym bardziej że rozwój piłkarza zależy również od rzeczy, które zmieniają się w czasie: zdrowia, środowiska treningowego, motywacji, poziomu rywalizacji i podejmowanych decyzji.

Świetny trener może zwiększyć szanse rozwoju zawodnika. Nie ma jednak możliwości zobaczenia jego przyszłości.

A co z tymi, którzy nie zostaną profesjonalistami?

W rozmowach o akademiach uwaga skupia się niemal wyłącznie na tych, którym się udało. Podziwiamy zawodników debiutujących w młodym wieku, podpisujących wielkie kontrakty i trafiających do reprezentacji. Rzadziej zastanawiamy się nad losami ich dawnych kolegów z drużyn juniorskich.

Tymczasem większość uczestników profesjonalnego szkolenia nie zbuduje kariery na najwyższym poziomie.

Część będzie grała w niższych ligach. Inni zostaną trenerami, fizjoterapeutami, analitykami albo podejmą pracę zupełnie niezwiązaną z futbolem.

Czy to oznacza, że lata spędzone w akademii zostały zmarnowane? Niekoniecznie.

Sport może uczyć organizacji czasu, współpracy, odpowiedzialności i radzenia sobie z trudnymi sytuacjami. Daje kontakty i doświadczenia, które przydają się również poza boiskiem.

Jednocześnie nie warto bagatelizować rozczarowania. Dla młodego człowieka, który przez wiele lat marzył o profesjonalnej karierze, konieczność zmiany planów bywa bardzo trudna.

Właśnie dlatego ważne jest, żeby akademie nie traktowały zwolnienia zawodnika jako końca wszelkiej odpowiedzialności za jego rozwój.

Interesującym przykładem jest inicjatywa The After Academy, rozwijana przez Trenta Alexandra-Arnolda we współpracy z angielskim stowarzyszeniem piłkarzy PFA. Jej celem jest tworzenie możliwości zawodowych dla byłych uczestników akademii, którzy nie zdołali przebić się do profesjonalnego futbolu.

To rozsądne spojrzenie na system szkolenia. Akademia może pomagać tworzyć przyszłych zawodowców, ale pracuje przecież z młodymi ludźmi, których życie nie powinno zależeć wyłącznie od jednej decyzji trenera.

Talent jest ważny. Ale historia kariery rzadko przebiega zgodnie z planem

Kiedy patrzymy na młodego piłkarza, który błyszczy na tle rówieśników, widzimy jego obecne umiejętności. Trudniej dostrzec to, czego jeszcze nie wiemy.

Nie wiemy, jak rozwinie się fizycznie. Jak poradzi sobie po pierwszej poważnej kontuzji. Czy będzie potrafił zmienić pozycję, gdy trener tego zażąda. Jak zareaguje, kiedy po kilku latach dominowania nagle usiądzie na ławce rezerwowych.

Nie znamy również decyzji, które podejmą za niego inni ludzie. Czy klub da mu szansę w pierwszej drużynie? Czy wypożyczenie okaże się trafione? Czy trafi do szkoleniowca, który będzie potrafił wykorzystać jego najmocniejsze strony?

Historia Martina Ødegaarda pokazuje, że wyjątkowo utalentowany nastolatek może potrzebować lat, żeby odnaleźć właściwe miejsce. Przypadek Jamiego Vardy’ego przypomina natomiast, że skreślenie z akademii nie musi przekreślać szans na wielką karierę.

Obaj osiągnęli sukces, choć ich drogi wyglądały zupełnie inaczej.

Nie każdy młody zawodnik będzie miał podobne możliwości. Nie każdy też musi dążyć do występów w największych ligach świata, żeby czerpać satysfakcję z grania w piłkę.

Być może najważniejsza lekcja jest więc dość prosta: oceniając młodego piłkarza, trzeba pamiętać, że oglądamy tylko jeden etap jego rozwoju.

Czternastolatek, który dziś siedzi na ławce, za kilka lat może być znacznie lepszy od kolegów grających w podstawowym składzie. Ten, który zdobywa po trzy bramki w każdym meczu, może z kolei nie poradzić sobie z wymaganiami seniorskiego futbolu.

Nie ma w tym żadnej wielkiej tajemnicy. Rozwój człowieka jest skomplikowany, a profesjonalna piłka dodatkowo podnosi poprzeczkę.

Dlatego warto ostrożnie podchodzić zarówno do nazywania nastolatków „nowymi Messimi”, jak i do skreślania tych, którzy rozwijają się wolniej.

W wieku piętnastu lat jeszcze naprawdę wiele może się wydarzyć.